Strefa Czystego Transportu w Katowicach

Kolejne miasta wprowadzają ograniczenia w ruchu. Do końca czerwca uruchomiona zostanie Strefa Czystego Transportu w Katowicach. Miasto ma teraz 5 tygodni na przeprowadzenie konsultacji społecznych. Projekt uchwały zakłada, że strefa obowiązywać będzie w ścisłym centrum miasta, gdzie większość ulic jest i tak wyłączona z ruchu.

Obowiązek wprowadzenia Strefa Czystego Transportu (SCT) został narzucony Katowicom przez Komisję Europejską i resort klimatu. To dlatego, że w mieście odnotowano przekroczenie norm tlenków azotu.

 

Dziś władze Katowic zaprezentowały założenia dotyczące Strefy Czystego Transportu.  To będzie wyznaczony obszar miasta, do którego mogą wjeżdżać tylko pojazdy spełniające określone normy emisji spalin lub objęte wyjątkami. Jej celem jest poprawa jakości powietrza, ograniczenie emisji z transportu oraz ochrona zdrowia mieszkańców.

Zgodnie z ustawą o elektromobilności, miasta powyżej 100 tys. mieszkańców z przekroczeniami norm NO₂ mają obowiązek wprowadzenia SCT. Dwutlenek azotu powstaje głównie w ruchu drogowym i negatywnie wpływa na zdrowie – jak pokazują badania zwiększa ryzyko astmy u dzieci, infekcji dróg oddechowych, chorób serca i przedwczesnych zgonów. Wysokie stężenia mogą też pogarszać wyniki poznawcze u dzieci.

Skala emisji NO₂ zależy od rodzaju pojazdu. Istotne znaczenie ma typ silnika, wiek samochodu oraz spełniana norma emisji spalin EURO. Analizy wskazują, że największy udział w emisji tlenków azotu (NOx), w tym NO₂, mają pojazdy z silnikiem diesla, zwłaszcza starsze modele. W opracowaniach zwraca się również uwagę, że emisje w warunkach rzeczywistego ruchu drogowego mogą być wyższe niż wartości uzyskiwane w testach homologacyjnych.

– Wprowadzenie Strefy Czystego Transportu w Katowicach zostało na nas nałożone. Ustawodawstwo europejskie i stanowisko rządu obligują nas do tego. Przyjęliśmy to do wiadomości i opracowaliśmy rozwiązania, które uwzględniają interes mieszkańców Katowic, ale także powinny wpłynąć na poprawę jakości powietrza w mieście. Zakres działania Strefy został wyznaczony tak, aby w sposób swobodny można było korzystać z instytucji publicznych i by nie narażać mieszkańców na pilne wydatki w postaci zakupu nowych samochodów. Sygnalizujemy natomiast, że przy zakupie kolejnego auta, chcąc wjechać do SCT, trzeba będzie już pamiętać o konkretnych parametrach. To wstępne założenia, nie wykluczamy, że w przyszłości, jeśli mieszkańcy wyrażą taką wolę, Strefa Czystego Transportu będzie ewoluować, tak jak miało to miejsce w przypadku Strefy Płatnego Parkowania – mówi Bogumił Sobula, pierwszy wiceprezydent Katowic.

Strefa Czystego Transportu w Katowicach obowiązkowa

Katowice zostały zobligowane do wprowadzenia Strefy Czystego Transportu – decyzja wynika z wymogów Komisji Europejskiej. W mieście działa jedna z 18 stacji GIOŚ monitorujących jakość powietrza w polskich miastach. Do marca 2025 r. stacja ta była zlokalizowana przy autostradzie A4 (Aleja Górnośląska), gdzie wysokie natężenie ruchu tranzytowego powodowało przekroczenia poziomów dopuszczalnych dwutlenku azotu (NO₂) dla całej aglomeracji, choć wyniki te nie były miarodajne dla ruchu miejskiego ani dla oceny zasadności wprowadzenia Strefy Czystego Transportu (SCT).

Działania zmierzające do zmiany lokalizacji stacji podjęto już w 2022 roku. W 2025 roku stację przeniesiono na ul. Dudy-Gracza, na drogi miejskie, aby lepiej odzwierciedlała warunki typowe dla Katowic. Informację o zmianie przekazano do Ministerstwa Klimatu i Środowiska – przez wiele miesięcy bez odpowiedzi. W grudniu 2025 r. ministerstwo poinformowało jednak, że lokalizacja stacji nie zwalnia miasta z obowiązku utworzenia SCT, a jej wprowadzenie jest istotne dla wypłaty środków z KPO. W efekcie miasto przygotowało uchwałę intencyjną w sprawie SCT.

Obecnie, wyniki pomiarów stacji zlokalizowanej na ul. Dudy-Gracza nie wykazują przekroczeń poziomów dopuszczalnych NO₂.  Jednak Komisja Europejska ocenia sytuację na podstawie danych z 2024 r. i oczekuje wdrożenia SCT.

Obszar obowiązywania SCT w Katowicach

Zaproponowane granice Strefy obejmują obszar położony w centralnej części Katowic.  Strefa obejmować ma drogi publiczne, których zarządcą jest miasto Katowice. Granicę strefy wyznaczają:

• odcinek ulicy ks. Piotra Skargi od skrzyżowania z ulicą Juliusza Słowackiego do skrzyżowania z aleją Wojciecha Korfantego;
• ulica Stanisława Moniuszki;
• ulica prof. Waleriana Pańki;
• odcinek ulicy Jerzego Dudy-Gracza od skrzyżowania z ulicą prof. Waleriana Pańki do skrzyżowania z ulicą Warszawską;
• odcinek ulicy Warszawskiej od skrzyżowania z ulicą Jerzego Dudy-Gracza do skrzyżowania z ulicą Francuską;
• odcinek ulicy Francuskiej od skrzyżowania z ulicą Warszawską do skrzyżowania z ulicą Mariacką Tylną;
• ulica Mariacka Tylna;
• ulica Dworcowa od skrzyżowania z ulicą Mariacką Tylną do skrzyżowania z ulicą Juliusza Słowackiego;
• odcinek ulicy Juliusza Słowackiego od skrzyżowani z ulicą Dworcową do skrzyżowania z ulicą ks. Piotra Skargi.

Co ważne – do obszaru Strefy nie zalicza się dróg i skrzyżowań wyznaczających granice Strefy. Oznacza to, że same ulice, o których mowa wyżej w skład Strefy Czystego Transportu nie wchodzą. Z wyjątkiem pozostającego w Strefie odcinka ulicy Dworcowej objętego zakazem ruchu.
Poza strefą będzie ulica ks. Stanisława Maślińskiego – ze względu na umożliwienie dojazdu do szpitala św. Elżbiety.

Kto wjedzie do SCT w Katowicach?

Najważniejszą zasadą funkcjonowania Strefy Czystego Transportu w Katowicach jest wyłączenie bez  ograniczeń pojazdów samochodowych mieszkańców Katowic i pozostałych gmin wchodzących w skład Górnośląsko‑Zagłębiowskiej Metropolii, będących w ich posiadaniu przed dniem ustanowienia Strefy. Dopóki samochód tych mieszkańców będzie przechodził badania techniczne, to dalej będzie można nim poruszać się w katowickiej SCT.

Wyłączenie obowiązuje także motocykle, pojazdy klasyfikowane jako inne, np. specjalne. Do strefy wjadą  autobusy realizujące przewozy w ramach publicznego transportu zbiorowego. Także pojazdy uczestniczące w imprezach związanych z korzystaniem z drogi w sposób szczególny. Zakaz nie dotyczy zarówno pojazdów zabytkowych, jak i historycznych.

Strefa Czystego Transportu w  Katowicach – ważne daty i zasady

Od dnia 29 czerwca 2026 r. do dnia 30 czerwca 2029 r., pojazdy samochodowe mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 3 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 4 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2005 r.

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 3 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 5 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2009 r.

1 stycznia 2034 r –  bezterminowo, pojazdy samochodowe mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 4 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2005 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 6 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2014 r.

 29 czerwca 2026 r. –  31 grudnia 2033 r., pojazdy samochodowe inne niż mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 3 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 5 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2009 r.

1 stycznia 2034 r. – bezterminowo, pojazdy samochodowe inne niż mieszkańców Katowic, spełniające następujące wymagania:

• z silnikami benzynowymi spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 4 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2005 r.;
• z silnikami diesla spełniającymi przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 6 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2014 r.

Konsultacje w sprawie SCT w Katowicach

Strefa Czystego Transportu w Katowicach ma rozpocząć funkcjonowanie 29 czerwca 2026 roku. Jednak nim zasady dotyczące Strefy Czystego Transportu w Katowicach zostaną przegłosowane przez Radę Miasta Katowice i wejdą w życie, przeprowadzone zostaną konsultacje społeczne z mieszkańcami Katowic.

Wystartują one 16 marca i potrwają do 7 kwietnia. W tym czasie dla mieszkańców dostępne będą ankiety. Będzie je można wypełniać wypełnić zarówno online, jak i stacjonarnie. W tym drugim przypadku dostępne będą w filiach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach oraz MDK „Południe” filia Zarzecze.
Zorganizowane zostaną także dyżury eksperta, który odpowie na pytania związane ze Strefą Czystego Transportu w Katowicach. Odbędą się one 17 i 24 marca w godzinach 16.30-18.30 w Kato Urban Corner. To przy skrzyżowaniu ulic Pocztowej i Młyńskiej.