Jak bezpiecznie przechowywać dane? Poradnik domowego backupu

Domowy backup opiera się na jednej zasadzie: trzy kopie danych, na dwóch różnych rodzajach nośników, z czego jedna poza domem. Wszystko poniżej tego poziomu jest zabezpieczeniem częściowym, a synchronizacja z chmurą kopią zapasową nie jest.

Dlaczego warto regularnie tworzyć domowy backup danych?

Powody są trzy. Pierwszy to awaria sprzętu, bo dysk może przestać działać bez ostrzeżenia, a profesjonalne odzyskiwanie danych kosztuje zwykle od kilkuset do kilku tysięcy złotych, przy czym nie zawsze się udaje. Drugi to błąd użytkownika, czyli usunięcie folderu albo nadpisanie pliku, co zdarza się częściej niż awarie. Trzeci to złośliwe oprogramowanie szyfrujące dane, przy którym kopia zapasowa jest jedyną alternatywą dla płacenia okupu.

Warto doprecyzować jedną rzecz, bo bywa źródłem złudzenia. Kopia zapasowa nie zapobiega żadnemu z tych zdarzeń, lecz pozwala odzyskać dane po ich wystąpieniu, więc całe zabezpieczenie polega na tym, aby chociaż jedna kopia przetrwała awarię, która dotknęła oryginał. Nośniki do jej wykonania znajdziesz w Komputronik, od dysków przenośnych po serwery plików.

Na czym polega zasada 3:2:1 w tworzeniu kopii zapasowych?

Zasada mówi o trzech egzemplarzach danych, czyli oryginale oraz dwóch kopiach na co najmniej dwóch różnych rodzajach nośników, z których jedna leży w innej lokalizacji. Każdy warunek odpowiada na inne ryzyko: liczba kopii chroni przed awarią pojedynczego dysku, różnorodność nośników przed wadą całej serii, a lokalizacja poza domem przed kradzieżą, zalaniem oraz pożarem.

Najprostszy układ domowy wygląda tak: dane na komputerze, kopia na dysku przenośnym w szufladzie oraz druga kopia w chmurze albo na dysku u rodziny. Alternatywą dla dysku przenośnego jest serwer NAS, który wykonuje kopie automatycznie oraz udostępnia pliki domownikom. Pamiętaj tylko, że macierz RAID nie jest kopią zapasową, bo chroni przed awarią jednego dysku, a nie przed usunięciem pliku ani zaszyfrowaniem danych.

Jaki nośnik danych wybrać do przechowywania kopii zapasowej?

Wybór zależy od tego, co ma być kopiowane i jak często. Do archiwum, po które sięgasz raz na kwartał, wystarczy najtańsza przestrzeń, natomiast do kopii wykonywanej codziennie liczy się szybkość. Przy backupie warto porównać cztery opcje:

• dysk HDD, najtańszy w przeliczeniu na terabajt, dobry do dużych archiwów zdjęć i wideo,
• dysk SSD 1 TB, odporniejszy na wstrząsy i znacznie szybszy, więc lepszy do nośnika przenoszonego między miejscami,
• nośnik NVMe, najszybszy, choć przy kopii zapasowej wąskim gardłem bywa złącze, nie dysk,
• serwer NAS, który automatyzuje cały proces i obsługuje kilka komputerów w sieci domowej.

Sprawdź przy tym dwie rzeczy w specyfikacji: złącze, bo dysk SSD z USB-C osiągnie pełną prędkość tylko w porcie o odpowiednim standardzie, oraz przeznaczenie modelu, ponieważ dyski do pracy ciągłej w serwerze mają inne parametry niż nośniki podłączane okazjonalnie.

Czy chmura obliczeniowa to dodatkowe zabezpieczenie domowego backupu?

Chmura realizuje trzeci warunek zasady 3:2:1, czyli kopię poza domem, bez wożenia dysku do rodziny. Działa też w tle, więc nie zależy od tego, czy pamiętasz o podłączeniu nośnika, a to najczęstsza przyczyna braku aktualnej kopii.

Kluczowe jest jednak rozróżnienie, którego wiele osób nie robi. Synchronizacja plików nie jest kopią zapasową, bo przenosi do chmury każdą zmianę, w tym usunięcie pliku oraz jego zaszyfrowanie przez złośliwe oprogramowanie. Żeby usługa chmurowa działała jak backup, musi mieć wersjonowanie plików oraz kosz z możliwością przywrócenia po kilku tygodniach, więc te dwie funkcje sprawdź w pierwszej kolejności. Zwróć uwagę też na szyfrowanie, bo po stronie dostawcy chroni ono dane na jego serwerach, a tylko szyfrowanie po Twojej stronie oznacza, że nikt poza Tobą nie odczyta plików.

Jak wybrać program do backupu i zautomatyzować ten proces?

Najważniejsza funkcja to harmonogram, ponieważ backup wykonywany ręcznie z czasem przestaje być wykonywany. Warto rozróżnić trzy tryby kopiowania. Kopia pełna zapisuje wszystkie dane za każdym razem, więc zajmuje najwięcej miejsca i czasu, ale przywraca się najprościej. Kopia przyrostowa zapisuje tylko zmiany od ostatniej dowolnej kopii, dzięki czemu jest najszybsza, natomiast przywrócenie wymaga całego łańcucha plików. Kopia różnicowa zapisuje zmiany od ostatniej kopii pełnej, czyli stanowi kompromis między jednym a drugim.

Do wyboru masz narzędzia płatne, takie jak Acronis Cyber Protect albo Macrium Reflect, oraz mechanizmy wbudowane w systemy: Historię plików w Windowsie i Time Machine w macOS, które do podstawowej ochrony wystarczają. Przy każdym włącz weryfikację spójności kopii, bo bez niej dowiesz się o uszkodzonym archiwum dopiero wtedy, gdy będzie potrzebne.

Jak chronić dane przed ransomware i nieuprawnionym dostępem?

Złośliwe oprogramowanie szyfrujące dane szuka również zasobów sieciowych, więc kopia trzymana na stale podłączonym dysku albo na dostępnym udziale sieciowym może zostać zaszyfrowana razem z oryginałem. Dlatego przy tym zagrożeniu decyduje nie liczba kopii, lecz ich odizolowanie:

• kopia offline na nośniku podłączanym tylko na czas backupu,
• kopie niezmienne, oznaczane jako immutable, których nie da się nadpisać przed upływem zadanego czasu,
• wersjonowanie w chmurze, pozwalające wrócić do stanu przed zaszyfrowaniem,
• weryfikacja dwuetapowa na koncie chmurowym, bo samo hasło bywa wykradane,
• ograniczenie uprawnień na serwerze NAS, żeby konto codziennego użytku nie mogło usuwać archiwum.

Do tego dochodzą podstawy, czyli aktualny system oraz ostrożność przy załącznikach z niepewnych źródeł. Żadne z tych rozwiązań nie daje pewności, a odizolowana kopia zwiększa szansę, że po incydencie będzie z czego odzyskiwać dane.

Jak przeprowadzić odzyskiwanie danych z kopii zapasowej po awarii?

Sama procedura jest prosta, ponieważ sprowadza się do sześciu kroków:

• podłącz nośnik z kopią albo zaloguj się do usługi chmurowej,
• uruchom program, którym kopia była wykonywana, bo format bywa zamknięty,
• wskaż punkt przywracania, czyli datę stanu, do którego chcesz wrócić,
• wybierz miejsce docelowe, najlepiej inne niż nośnik z kopią,
• przywróć najpierw kilka wybranych plików, żeby sprawdzić poprawność archiwum,
• dopiero po tym odzyskaj cały zbiór danych.

Najważniejsze jest jednak to, co robisz przed awarią. Kopia, której nigdy nie próbowałeś przywrócić, jest tylko z założenia poprawne. Warto raz na kilka miesięcy wykonaj próbne odzyskanie kilku plików z każdego miejsca, gdzie trzymasz backup. Zapisz też, gdzie leżą kopie oraz jakim programem je wykonano, bo w sytuacji awaryjnej brak takiej notatki bywa równie kłopotliwy jak brak samej kopii.